Rewitalizacja, reuse, recykling - zespół mieszkaniowy KTBS przy ul. Mariackiej w Katowicach - prelekcja Oskara Grąbczewskiego OVO

O prelegencie: 

OSKAR GRĄBCZEWSKI to architekt i urbanista, absolwent Politechniki Śląskiej w Gliwicach i stypendysta IBA Emscher Park 1994.

Po studiach pracował w Berlinie i Duesseldorfie. Uzyskał uprawnienia architektoniczne w renomowanej pracowni AIR Jurkowscy Architekci. Wraz z żoną Barbarą i synem Markiem, prowadzi biuro architektoniczne OVO Grąbczewscy Architekci w Katowicach, zajmujące się projektowaniem we wszystkich skalach – od urbanistyki, architektury budynków publicznych, przez budynki prywatne, domy, wnętrza aż do instalacji artystycznych, wystaw i mebli.

Oskar Grąbczewski jest wykładowcą akademickim i sędzią konkursowym. Pisze felietony i recenzje architektoniczne do miesięczników Architektura Murator, Architektura i Biznes oraz Builder. W 2019 roku został nominowany do tytułu Architektoniczna Osobowość 25-lecia w Plebiscycie Architektury-Murator.

ZESPOŁ MIESZKANIOWY KTBS PRZY UL.MARIACKIEJ W KATOWICACH - raport zespołu projektowego

Katowice są młodym, 150 letnim miastem, dlatego też zachowanie fragmentu XIX wiecznej zabudowy kwartałowej sąsiadującej z najpopularniejszą na Śląsku śródmiejską strefą pieszą, a także z jednym z najstarszych kościołów w mieście wydało się nam wartością samą w sobie.

Tradycyjna kamienica, szczególnie w ścisłym centrum miasta jest wciąż bardzo pożądanym rozwiązaniem dla szukających mieszkań. Przeanalizowaliśmy szczegółowo warunki konkursu i doszliśmy do wniosku, że wymagany przez Zamawiającego program funkcjonalny będziemy w stanie w całości zmieścić w trzech istniejących kamienicach, natomiast program uzupełniający w formie przestrzeni integracyjnej, zewnętrznych zadaszonych przestrzeni zielonych, a także miejsca zabaw dla dzieci pod nadzorem rodziców ulokujemy w przebudowanych oficynach.

Było to rozwiązanie zdecydowanie najkorzystniejsze pod każdym względem:

• ekonomicznym – maksymalne wykorzystanie istniejącej substancji, brak rozbiórek, usuwania pozostałości starych piwnic i fundamentów jest inwestycyjne rozwiązaniem najtańszym
• ekologicznym – pozostawienie na miejscu istniejących zabudowań i wykorzystanie ich dla nowych funkcji to działanie o najmniejszym możliwym śladzie węglowym, generujące najmniejszą ilość prac, nowych materiałów budowlanych, transportu, a także umożliwiające pozostawienie istniejącej na działce zieleni – traw, krzewów, pnącz na fasadzie oficyn
• najmniej ingerujące w komfort mieszkańców sąsiednich budynków oraz użytkowników ulicy Mariackiej – najmniejsza ilość prac budowlanych stanu surowego, wymagających ciężkiego sprzętu, najmniejsza ilość uciążliwych prac rozbiórkowych (hałas, kurz)
• typologicznym – w pełni respektujące charakter i schemat funkcjonalny historycznej zabudowy
• konserwatorskim – z tytułu zachowania jak największej ilości zabytkowej substancji architektonicznej
• społecznym – zarówno dla obecnych mieszkańców sąsiedztwa, jak i dla przyszłych mieszkańców projektowanych mieszkań, szczególnie dla seniorów więź z historycznie istniejącymi budynkami może mieć charakter bardzo pozytywny i emocjonalny
• symbolicznym – dające wyraźny sygnał, że miasto szanuje swoją historię oraz przestrzeń i potrafi zatroszczyć się o swoje zabytki
• budowlanym – inżynierskim – pozwalające osiągnąć pożądany efekt minimalnymi środkami
• architektonicznym – szanujące historyczną zabudowę i potrafiące znaleźć w niej współczesne walory przestrzenne – zarówno w części pozostawionej, jak i w tej przebudowanej.

Po wygraniu konkursu wykonaliśmy projekty budowlane, wykonawcze, następnie w obliczu pandemiczno-wojennego inflacyjnego skoku cen optymalizację projektu w postaci zamiennego projektu budowlanego, a potem nadzorowaliśmy realizację do jej ukończenia.
Budynki zostały kompleksowo przebudowane – wzmocniono piwnice, wymieniono stropy, wprowadzono windy, balkony i loggie od strony dziedzińca, ale z zachowaniem maksimum istniejącej substancji. Wszystkie cenne elementy pochodzące z rozbiórek stropów, wnętrz, czy górnych kondygnacji oficyn – stolarka, balustrady schodowe, cegły, kafle piecowe, itp. zostały poddane oczyszczeniu i powtórnie wykorzystane.

Połowa z mieszkań została przeznaczona dla osób starszych, które mieszkały do tej pory w centrum Katowic w starych budynkach bez wind, bez centralnego ogrzewania, często z piecami węglowymi, na wyższych kondygnacjach. Tym seniorom zaoferowaliśmy mieszkania całkowicie dostosowane dla osób z niepełnosprawnościami ruchu i wzroku, z windami i specjalnie zaprojektowaną informacją wizualną z elementami tyflograficznymi, w pełni wyposażone instalacyjnie, z instalacją przyzywową połączoną z portiernią – a jednocześnie zlokalizowane w centrum miasta, do którego są przyzwyczajeni i które często stanowi miejsce ich życia od urodzenia.

W przyziemiu narożnej kamienicy stworzono lokal usługowy, w którym miasto otwiera kawiarenkę – klub dla seniorów. Wejście do klubu odbywa się poprzez otoczone zielenią schody i towarzyszącą im rampę dostosowaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wygodnie biegnącą w cieniu rosnących obok niej drzew i krzewów.

Odrębnym tematem jest stworzenie w dziedzińcu przestrzeni wspólnej dla mieszkańców – świetlicy w adaptowanej ceglanej oficynie oraz wielopoziomowego ogrodu w miejscu dwóch pozostałych oficyn, które znajdowały się w bardzo złym stanie. Istniejące ceglane mury świetlicy zostały docieplone od wewnątrz, natomiast na fundamentach rozebranych oficyn, odtwarzając ich obrys, wzniesiono ściany słupy i stropy z barwionego betonu licowanego cegłą.

Wnętrze świetlicy urządzono z wykorzystaniem historycznych stolarki - tralek, drzwi, a obie szczytowe ściany wyłożono mozaiką z rozebranych kafli piecowych. Piętrowe ogrody z czasem pokryją się zaprojektowaną zielenią – krzewami i pnączami. Udało się nam zachować istniejący bluszcz, który porastał oficynę od zachodu – cały czas stanowi on ozdobę połączonych ze sobą podwórek kwartału, którego częścią są nasze kamienice. Powstał piękny ogród dostępny dla mieszkańców KTBS, ale będący również upiększeniem wszystkich sąsiadujących podwórek i sąsiednich budynków, które mają teraz zwiększony dopływ światła dziennego i dodatkowo widok na atrakcyjną, przerastaną zielenią ceglano-betonową strukturę.

W efekcie powstała bardzo atrakcyjna przestrzeń mieszkalna, która mimo tego, a paradoksalnie – może właśnie dlatego, że w maksymalnym stopniu wykorzystuje istniejącą przestrzeń i materię architektoniczną jest zarazem na wskroś nowoczesna i wpisuje się w dyskusję o aktualnych światowych trendach – gospodarce cyrkularnej, recyklingu i wielowątkowej, osadzonej w kontekście społecznym rewitalizacji.

ZESPOŁ MIESZKANIOWY KTBS PRZY UL.MARIACKIEJ 30,32,34 W KATOWICACH.

• Inwestor: Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o.
• Projekt: OVO Grabczewscy Architekci: arch.arch. Barbara Grąbczewska, Oskar Grąbczewski, Marek
• Grąbczewski, Kamil Kajdas, Michał Kolonko, Natalia Hołoś, Sandra Chodura, Bartosz Słomka,
• Aleksandra Słomka, Martyna Kramarz, Natalia Malorny i Aleksandra Siwoń.
• I nagroda w konkursie:2019 projekt:2020-2024 realizacja: 2022-2025